Antonin spotkanie autorskie
11 stycznia 2025 r. Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu zorganizowało promocję mojej książki Ordynat ołycki książę Janusz Radziwiłł…w Pałacu Myśliwskim Książąt Radziwiłłów w Antoninie. Promocja ta była wyjątkowa z wielu względów – towarzyszyła mi połowa Koła Secesja , w tym także moi Bliscy – Mama i Mąż, odbyła się w miejscu, w którym zorganizowałam kilkudniowe warsztaty z fantastycznym odbiorem publiczności, ale przede wszystkim ze względu na samo owo miejsce.
Pałac Radziwiłłowski, o którym piszę także w mojej książce, ze swoim staroświeckim wystrojem, utrzymanym w konwencji XIX w., z płonącym kominkiem w kolumnie holu, urokliwą choinką z ozdobami stylizowanymi także na wiek XIX i…śnieżycą za oknami tworzył niepowtarzalną atmosferę. Publiczność przybyła licznie mimo szalejącej zamieci, wysłuchała opowieści o książce i odpowiedzi na zadawane pytania. Tu włączył się także zaproszony wybitny znawca osoby Janusza Radziwiłła – dr hab. prof. UK Jarosław Durka, promotor pracy doktorskiej, której efektem była publikacja. Osoby kupujące książkę deklarowały chęć nawiązania ze mną kontaktu i uzupełniania zbieranych w dalszym ciągu materiałów wspomnieniami swoich przodków pracujących niegdyś w pałacu, co jest oczywiście niezmiernie cenne.
Wykład o sprzątaniu
i funkcjonowaniu służbyw dworach i pałacach w XIX w.
29 stycznia zorganizowaliśmy z Kołem w siedzibie Starostwa Powiatowego w Słupsku dość niezwykły wykład z pokazem. Publiczność przywitał p. Starosta, będąc także obecny na części opowieści i pokazu.
Wiek XIX kojarzy nam się z dworami i pałacami, jednak rzadko zdajemy sobie sprawę z tego, jak naprawdę wyglądało w nich codzienne życie. Nieustanna obecność i nieodzowność służby i jej wielogodzinna praca, by zapewnić państwu wygody, ale także zaspokoić podstawowe potrzeby. A te to nie tylko zapalenie lamp naftowych i przygotowanie posiłków, ale także dbanie o czystość i porządek, oczywiście w rozumieniu XIX-wiecznym. Opowiedzieliśmy jak wyglądała praca służby – kiedy i czym myto piękne kryształowe żyrandole i puchary? W jaki sposób czyszczono mosiężny samowar i szkandelę, srebrną bolę i platery? W czym prano i jak często? Był to kolejny wykład o historii kultury materialnej XIX wieku, w którym publiczność dowiedziała się o XIX wiecznym Ajaxie i Ludwiku, czyli o zdumiewających sposobach wykorzystania m. in. obierzyn z ziemniaków, cegły i …końskiej mierzwy. Wykładowi towarzyszyły pokazy owego prania i czyszczenia na oryginalnych przedmiotach, ponieważ tym razem członkinie Koła Secesja wcieliły się w panny służące i ochmistrzynie.
Antonin Wykład
o etykiecie na balach
w XIX w.
Pierwszy z cyklu wykładów objętych honorowym patronatem Prezydentki Miasta Słupska
Wykład obył się w gościnnych progach Pomorskiej Biblioteki Pedagogicznej 17 marca 2025 r.
Ambasador turecki sułtana Solimana II donosił swemu władcy, niezmiernie zdumiony: „Lachy po Nowym Roku dostają choroby jakowejś, którą dopiero popiołami sypanymi na głowy po kościołach leczą”. Słuszna uwaga i od XVII w. niewiele się zmieniło w kwestii zapału Polaków do zabawy karnawałowej, zmieniały się jedynie formy owego szaleństwa i zasady savoir-vivre’u z nią związane. XIX wiek to czas najpiękniejszych balów – wirujące w rytm walca zwiewne suknie kobiet, mężczyźni we frakach lub mundurach, sale tonące w kwiatach, oświetlone setkami świec…I tak to też wyglądało. Tyle, że… No właśnie, w ten romantyczny obraz wkrada się złowrogie słowo: etykieta, nam dziś kojarzące się z dworem brytyjskim lub protokołem dyplomatycznym, a dla sfer wyższych w XIX w. były to formy regulujące codzienne życie. Gąszcz zakazów i nakazów, pomiędzy którym , jak w labiryncie, musiała kluczyć biedna panna na wydaniu, wstępująca z biciem serca na salony oraz młodzieniec, poszukujący na owych salonach żony o 18 latach i 18 wioskach, bywał zaiste zdumiewający…Pułapek oczywiście było sporo. Jak trzymać tren i co to jest paź? Do czego służył wachlarz oprócz wachlowania? Czym panna ratowała się, gdy jej partner zanadto „transpirował”? Dlaczego na sali mogła unosić się woń benzyny, choć panie zajeżdżały ekwipażem konnym? Czego młodzieniec nie miał prawa trzymać w ręku na balu? Co oznaczał biały mazur? Publiczność, która jak zawsze dopisała, została zabrana w pełną wspomnień arystokratycznych prababek podróż do XIX w. Krakowa i Wiednia.
Wykład o wychowaniu dzieci ziemiaństwa
w XIX i XX w.
Wykład z pokazem zabaw dziecięcych z modelami w strojach XIX w. został zrealizowany w niezwykle gościnnych progach Biblioteki Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku 14 marca 2026 r.
W rodzinach XIX-wiecznych przychodziło na świat wiele dzieci, niestety także wiele umierało w niemowlęctwie i wczesnych latach dzieciństwa. Podobna sytuacja miała miejsce w rodzinach książęcych i chłopskich, jednak w tych pierwszych zdecydowanie dzieci miały więcej szans, choć na skutek niewiedzy mamek i niań, przesądów, braku higieny i wypadków wiele kołysek pustoszało przedwcześnie. Jak wyglądało smutne dzieciństwo dzieci plebejskich – raczej wiemy, czym jednak różniło się wychowanie dzieci arystokratów od mniej zamożnych ziemian? Jaki zakres obowiązków miał guwerner, a jaki szapron? Czy w XIX w. istniało słowo ciąża? Dlaczego hrabianki uciekały z pensji, podobnie jak dobrze urodzeni panicze? Jaki wpływ miało recytowanie lekcji w szafie na szkołę generałowej Zamoyskiej? Dlaczego nadmierna edukacja mogła być pożądana u chłopców, a szkodzić dziewczynkom? Dlaczego w latach dwudziestych XX wieku młodzi książęta i hrabiowie uczyli się z dziećmi górników z dala od rodzinnych pałaców? Opowieść o wychowaniu i edukacji na przestrzeni 120 lat w jednej z najbardziej historycznych rodzin polskich w wielu momentach zaskoczyła publiczność…
Wykład o historii stroju dla Słupskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku im. Urszuli Wyrwy
17 marca 2025 r. zrealizowałam wykład z prezentacją dokumentujący zmiany w ubiorze na przestrzeni wieków. Zmiany dotyczyły warstw zamożnych, były tu wyszczególnione wszystkie elementy stroju, od nakryć głowy, poprzez ubiór, bieliznę, aż do butów.
Spotkanie autorskie
w Muzeum Niepodległości w Warszawie
Muzeum Niepodległości mieści się w dawnym pałacu ks. Janusza Radziwiłła przy ul. Bielańskiej w Warszawie, obecnie ul. Solidarności. Obiekt pełni funkcję placówki wystawienniczej, prezentującej polską historię. 8 kwietnia 2025 odbyła się uroczystość nadania imienia Księcia Janusza Radziwiłła jednej z sal wystawienniczych połączona z Salonem Dobrej Książki, który poświęcony był promocji mojej książki o tej właśnie osobie.
Gości powitał Bartłomiej Kłusek, Pełnomocnik Dyrektora Muzeum Niepodległości, a całe spotkanie poprowadzili z pasją Lech Marchlewski i Piotr Maroński. Na wydarzeniu obecni byli dyrektorzy instytucji kulturalnych Warszawy, m. in. Magdalena Targońska z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego, a także dyrektor Wydawnictwa Episteme Sylwia Kuś, w którym książka została wydana. Ważnymi gośćmi byli kurator Pałacu w Nieborowie, jednego z domów rodzinnych Janusza Radziwiłła Monika Antczak oraz przedstawiciele rodziny Radziwiłłów - Anna Nunu Radziwiłłowa, Mikołaj Radziwiłł, Nicole Radziwiłłowa, Teresa Radziwiłł-Tarnowska, Konstanty Radziwiłł. Liczne pytania i inspirujące dyskusje stanowiły dodatkowy walor wydarzenia.
Wykład „Uczta Kraszewskiego”, A. A. Duda i dr Anna Łozowska Patynowska
W ramach Tygodnia Bibliotek razem z Miejską Biblioteką Publiczną w Słupsku, Fundacją Lex Humana, Katedrą Filologii Polskiej Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku zorganizowaliśmy wyjątkowe wydarzenie poświęcone pamięci i twórczości Józefa Ignacego Kraszewskiego – jednego z najwybitniejszych polskich pisarzy Spotkaliśmy się 14 maja 2025 r. w Ratuszu, by wspólnie uczcić jego literacki dorobek. W programie znalazły się: wykład dr Anny Łozowskiej-Patynowskiej oraz dr Anety A. Dudy, czytanie fragmentów listów pisarza w wykonaniu członków Secesji, muzyka z epoki w wykonaniu Joanny Złotkowskiej, pokaz strojów inspirowanych bohaterkami powieści Kraszewskiego, oraz warsztaty kaligrafii z pisania gęsim piórem i poczęstunek słodyczami lubianymi w wieku XIX.
Spotkanie literackie „W kręgu baśniowym. Nieprzerwane czytanie baśni, bajek, anegdotek i dykteryjek”
Wydarzenie w słupskim Starostwie – „W kręgu baśniowym. Nieprzerwane czytanie baśni, bajek, anegdotek i dykteryjek” zaplanowane było pierwotnie jako happening połączony ze zbiórką na rzecz chorej małej Słupszczanki. Pogoda popsuła nam plany i zamiast wspólnego z mieszkańcami czytania literackich tekstów przed budynkiem Starostwa w Słupsku, zorganizowaliśmy 28 maja 2025 r. spotkanie z czytaniem tekstów dla najmłodszych wewnątrz zabytkowego budynku. Dzieci w różnym wieku zapoznały się z historią powstawania baśni i opowiastek, a studenci Katedry Filologii Polskiej Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku razem z Kołem Secesja wspólnie czytali bajki i dykteryjki, częstując przy okazji słuchaczy łakociami i nagradzając za udział w przygotowanych konkursach literackich.
Dzień Nauki i Sportu na UP. Warsztaty literacko-historyczne
5 czerwca na kampusie UP w Słupsku przy ul. Arciszewskiego 22A odbyło się wyjątkowe wydarzenie pełne naukowych inspiracji i sportowych emocji. Wraz z Kołem Secesja oraz dr Anną Łozowską - Patynowską z Katedry Filologii Polskiej na UP, reprezentującą także prowadzoną przez siebie Fundację Lex Humana wspólnie poprowadziliśmy warsztaty literacko-historyczne. Odbyliśmy wyjątkową podróż w czasie, przenosząc się do epoki, w której słowo i praca odgrywały kluczową rolę. Nasze literacko-historyczne stanowisko obfitowało w liczne atrakcje – rozwiązywanie rebusów literackich, zadania praktyczne oraz nutkę nostalgii w postaci "kurzu dawnych czasów". Literackie teksty opowiadające o realiach życia służby i utrzymania porządku w XIX w. dworach polskich połączone zostały na zasadzie quizu z technikami czyszczenia i prania w wykonaniu rekonstruktorek z Secesji. Publiczność w wieku od przedszkolaka do seniora włączała się z animuszem w rozwiązywanie literackich zagadek i uczyła się historycznych metod czyszczenia. Doskonała pogoda, kampus pełen atrakcji naukowych i sportowych przyciągnął rzesze odwiedzających, a liczne drzewa umożliwiały swobodne wieszanie prania!
świętowanie 250-lecia urodzin ks. Antoniego Henryka Radziwiłła
15 czerwca 2025 r. w Pałacu Myśliwskim Książąt Radziwiłłów w Antoninie odbyła się wyjątkowa uroczystość - świętowanie 250-lecia urodzin ks. Antoniego Henryka Radziwiłła, fundatora pałacu i założyciela tzw. berlińskiej linii Radziwiłłów. Miałam przyjemność poprowadzić tę uroczystość połączoną z prezentacją książki – wywiadu rzeki z Maciejem Radziwiłłem, którego żona Anna jest potomkinią ks. Antoniego. Wydarzenie uświetniło wkopanie dębu z imieniem Luizy, żony księcia Antoniego oraz kapsuła czasu. Krzysztof Duda – mój mąż - podarował Pałacowi kopie portretów swojego autorstwa księstwa Antoniego i Luizy z okresu zawierania przez nich mariażu. Ja wygłosiłam prelekcję przybliżającą postać tej wyjątkowej postaci z rodziny herbu Trzy Trąby. Degustacja urodzinowego tortu oraz wysłuchanie koncertu muzyki z epoki uprzyjemniła rozmowy z autorem książki.
Słupsk świętował potrójny jubileusz
15 czerwca 2025 r. Słupsk świętował potrójny jubileusz: 760-lecie nadania praw miejskich przez księcia gdańskiego Świętopełka II, 715-lecie ich ponowienia przez margrabiego brandenburskiego Waldemara oraz 80. rocznicę zasiedlenia miasta przez ludność polską. Z tej okazji przez weekend odbyło się wiele imprez dla Słupszczan i turystów, a 15 czerwca przy wspaniałej pogodzie wyruszyła wielka parada mieszkańców, instytucji, stowarzyszeń. Nie zabrakło oczywiście Koła Secesja, które w połączonych siłach z dyrektorem i pracownicami Biblioteki Uniwersytetu Pomorskiego z wykorzystaniem wszystkich posiadanych przez nas strojów przemaszerowało z radością przez nasze miasto, zbierając także sympatyczne owacje za to, jak wyjątkowo się prezentowaliśmy. Wspólny przemarsz był dla nas także ukoronowaniem intensywnej pracy przez połowę roku.
Wykład o potrzebie obcowania ze sztuką w XIX w. wśród ziemiaństwa
i arystokracji.
Razem z członkinią Secesji Michaliną Michułką opowiedziałyśmy o potrzebie obcowania ze sztuka w XIX w. wśród ziemiaństwa i arystokracji. Kiedy mówimy: salon dziewiętnastowieczny, pojawia nam się wizja pięknego wnętrza, bogato zdobionego, wypełnionego cennymi meblami, obrazami w złoconych ramach, cenną porcelaną, z fortepianem i grającą na nim eteryczną damą w koronkowych zwojach sukni. I jest to jak najbardziej obraz prawdziwy, choć w znacznej mierze uproszczony. Jak wyglądało zainteresowanie sztuką u herbowych członków społeczeństwa niejako „od kuchni”? Na co zwracano uwagę w wykształceniu młodych kobiet i jakie to miało przełożenie na obecność mężczyzn w domu? Co było inspiracją do powstawania dzieł malarskich oraz literackich i czy zawsze ta inspiracja była…stosowna? Jakie niebezpieczeństwa płynęły z obcowania ze sztuką? I w jak niezwykły sposób sztuka mogła być wykorzystywana…
Wykładowi towarzyszyła wystawa rękodzieła Słupskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku im. Urszuli Wyrwy w Słupsku.
galA wręczenia nagród Marszałka Województwa Pomorskiego w konkursie Pomorskie dla Seniorów
2 lipca Koło Secesja uczestniczyło w uroczystej gali wręczenia nagród Marszałka Województwa Pomorskiego w konkursie Pomorskie dla Seniorów. Laureatkami ze Słupska były dr Aneta Aleksandra Duda oraz prezes SUTW Grażyna Rzepnikowska, z którą sympatycznie współpracujemy.
Jest to druga nagroda po zajęciu 2 miejsca w Plebiscycie Osobowości 2024 w kategorii Nauka na poziomie wojewódzkim za wydanie książki historycznej i działalność edukacyjną. Nagroda Marszałka to uhonorowanie 10 - letniej pracy popularyzatorskiej dr Anety Dudy w przekazywaniu wiedzy historycznej w sposób nietuzinkowy i jak się okazuje budzący duże zainteresowanie publiczności, licznie uczestniczącej w wykładach i pokazach, z nastawieniem na aktywizacje seniorów. Także istotne jest propagowanie współdziałania różnych grup wiekowych, łączenia we wspólnych projektach instytucji i stowarzyszeń, pokazując jak wiele może nas łączyć i jak dużo możemy zrobić razem dla Słupszczan. Działania dr Anety Dudy, a przede wszystkim praca Koła Secesja pokazują, że duży nakład pracy wszystkich członków, ale w duchu radosnym i twórczym dają satysfakcję i wspaniałe efekty. Toteż odebranie nagród - dyplomu, grafiki z gdańską starówką i wielkiego kosza smakołyków regionalnych było dla nas wspólną radością i wyjątkowym przeżyciem dla całego Zespołu. Każdym sukcesem jednego z naszych członków cieszymy się wszyscy.
Europejskie Dni Dziedzictwa w Warcinie
14 września 2025 Koło Secesja wzięło udział w Europejskich Dniach Dziedzictwa w Warcinie. W pałacu kanclerza Otto von Bismarcka poza innymi atrakcjami odbył się pokaz strojów historycznych, a w zabytkowym holu przy herbacie z samowara z konfiturą z przepisów sprzed połowy XIX w. przygotowywanych przez Koło dla publiczności opowiadałam o ówczesnych zasadach savoir-vivre'u na tzw. herbatach proszonych, herbatach tańcujących i herbatach właściwych. Nastrojowy początek jesieni stworzył niezapomnianą atmosferę, w której doskonale odnajdowała się publiczność przenoszona w czasie naszymi opowieściami, a przekaz historyczny stał się tym bardziej prawdziwy.
Warsztaty historyczne i pokaz strojów: Opowiedzmy o XIX wieku w polskim dworze i pałacu
Koło Secesja było jednym z laureatów konkursu Akumulator Społeczny 2025 z operatorem Centrum Inicjatyw Obywatelskich. Zgłoszeń było ponad 30, tym bardziej cieszyliśmy się, ze nasz pomysł został doceniony. Zrealizowaliśmy projekt: "Warsztaty historyczne i pokaz strojów: Opowiedzmy o XIX wieku w polskim dworze i pałacu". Projekt został dofinansowany w ramach Funduszu Akumulator Społeczny ze środków Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO.
Spotkanie rozpoczęło się prelekcją nt. etykiety salonowej obowiązującej sfery utytułowane w XIX w. Podczas wydarzenia można było spróbować specyfików z XIX-wiecznych przepisów, np. naparów z ziół; sprawdzić lecznicze właściwości olejków; powąchać aromatyczne mieszanki do okadzania domostw, a także posłuchać opowieści o chowalniach i apteczkach w dawnych dworach.
Panie z warsztatu wiktoriańskiego języka roślin opowiedziały o sposobach komunikacji niewerbalnej sprzed 150 lat, a wyprażone w gorącym piasku gęsie pióra czekały na osoby chętne do pisania nimi na czerpanym papierze.
Panie chcące poczuć się jak damy miały okazję, założywszy kapelusze i rękawiczki koronkowe, degustować herbatę i konfitury z przepisów prababek oraz uczyć się salonowej konwersacji zgodnie z zasadami savoir vivre'u. Dopełnieniem wejścia w świat salonu z czasów Izabeli Łęckiej była nauka kodu wachlarza, czyli wysyłania "XIX-wiecznych SMS-ów" balowych.
Zdolne rękodzielniczki z Słupskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku zaproponowały wyhaftowanie monogramu na chusteczce do zabrania na pamiątkę. Można więc było otrzymać namiastkę wyprawy w całości haftowanej i oznaczanej monogramami, jaką otrzymywała każda panna z dobrego domu idąca za mąż w XIX stuleciu. Publiczność dopisała - sala tętniła rozmowami, pachniała ziołowymi naparami i aromatycznymi mieszankami, a uśmiechy uczestników mówiły wszystko!
I Pomorski Posiad Klechdarzy
6 listopada 2025 r. odbył się I Pomorski Posiad Klechdarzy, wydarzenie teatralno-literacko-muzyczne, zrealizowane z projektu dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. Głównym przesłaniem spotkania z publicznością było zwrócenie uwagi na cenną pomorską tradycję tworzenia i przekazywania klechd ludowych w języku kaszubskim. Udział Koła Secesja opierał się na odgrywaniu ról, według tekstów stworzonych specjalnie do tego wydarzenia.
Jak napisała pomysłodawczyni i reżyserka Danuta Sroka: „Miejsce Animacji Kultury MBP w Słupsku wypełnili poeci, aktorzy i pisarze. Przybyli w strojach przywołujących legendarną przeszłość, piękni i różnorodni. Usiedli w kręgu i snuli opowieści o tym, co im szeptano w dzieciństwie, czytali własne teksty i o nich gawędzili. Przybyła zielarka, Stolem i żerca rodem z Pomorza, po to, by usłyszeć mądrości guślarza, a mówił on o szacunku człowieka do natury.
Przybysze przenieśli nas w świat wirujących nad moczarami osobliwości, gdzie dobro ze złem walczy, a do ludzkich pragnień przenika Jutrzenka. Spotkanie uświetnili: prof. Daniel Kalinowski i prof. Adela Kuik-Kalinowska, zakochani w teatrze filologowie polscy, przed którymi Kaszuby i całe Pomorze nie mają tajemnic. Podczas wydarzenia swoją twórczość zaprezentowały: Magdalena Kubiak, poetka, pisarka i gawędziarka; Danuta Sroka, bibliotekarka i pisarka, która wystąpiła w roli Starej Prawdy. W kątku rzeźbił Paweł Rubacha, a panie i panowie w pięknych odzieniach z Koła Kultury Materialnej XIX wieku "Secesja" zadziwiali swoją obecnością. Czekając na przyjazd pociągu kłócili się o walizy, a stary kolejarz (Edward Kasierski) próbował uspokoić zacne towarzystwo. Do udziału w projekcie zaprosiliśmy również Teresę Ławecką, niewidomą poetkę, która swe wiersze recytowała. Niespodzianką był wywiad Guślarza ze Stolemem (Maciej Gierłowski). Klechdy, wiersze i gawędy były prezentowane w języku kaszubskim i polskim”.
